کرتیر
زندگی سیاسی
کرتیر در زمان اردشیر (بنیانگذار سلسله ساسانی) پریستاری ساده بود. او در زمان شاپور ۱ سرپرست انجمن مغان (مغستان) گردید و در این مقام توانست دین زرتشتی را که در آن زمان باورهای چندی بدان پیوسته بودند یکدست کند و به اوستا تقدس بخشد. با اینحال، او تا زمان مرگ شاپور، همچنان اهربد (هیربد) باقیماند و تنها در زمان هرمزد (۲۷۳-۲۷۲م) بود که توانست به درجه «هرمزد موبد» (مغبد) دستیابد. کرتیر که از دشمنان سرسخت مانی بود و سرانجام سبب زندانی شدن و مرگ مانی (۲۷۶م)در دوران پادشاهی بهرام اول شد. با مرگ بهرام دوم و به تخت نشستن نرسی، ستاره بخت وی رو به افول نهاد و او نیز در سنی بالا درگذشت.
او در زمان بهرام ۲ به نیرویی بسیاری دست یافت.از سوی او آزار بسیاری بر پیروان آیینهای جهود، مانی، ماندایی، ترسایی و بودایی رفت. کرتیر در زمان همین پادشاه بود که جایگاه داور داوران یا قاضی القضاتی را نیز به دست آورد. او همچنین آموزشگاههایی را برای پرورش روحانیان زرتشتی ساخت.
سنگنوشتهها
از کرتیر چهار سنگنوشته در استان فارس برجای ماندهاست. بخشی از این سنگنوشتهها دربرگیرنده داستان معراج رفتن کرتیر و بازدید از جهان پس از مرگ میباشد.این سنگنوشتهها به زبان پارسی میانه و خط پهلوی میباشد.
این سنگنوشتهها شامل:
- سنگنوشتهای در زیر سنگنوشته سه زبانی شاپور در کعبه زرتشت در نقش رستم
- سنگنوشتهای در سمت راست پیکرنگارههای پیروزی شاپور در صخره نقش رستم
- سنگنوشتهای در سمت راست پیکر اردشیر بابکان در نقش رجب
- سنگنوشتهای در قسمت بالای پیکر بهرام دوم در سرمشهد